Μύδια, στρείδια και vegan «παραθυράκια» - Συνύπαρξη

Κυκλοφορεί, εκεί έξω, μια θεωρία που για κάποιους θα μπορούσε να θεωρηθεί βάσιμη, ότι ορισμένα θαλάσσια πλάσματα όπως τα μύδια και τα στρείδια, δεν έχουν ανεπτυγμένο νευρικό σύστημα και εγκέφαλο, άρα δεν πονούν, άρα μπορούμε να τα τρώμε. 

Θυμίζει αρκετά το επιχείρημα που ένας λογικός άνθρωπος θα χρησιμοποιούσε απέναντι σε τρολοεπιστήμονες που ισχυρίζονται ότι «σκοτώνουμε» και «βασανίζουμε» τα φυτά. Τα φυτά δεν έχουν νευρικό σύστημα, ούτε εγκέφαλο, άρα δεν πονούν και δεν υποφέρουν. Το ίδιο και τα μύδια, λοιπόν;


Όχι. 




Τα μύδια ανήκουν στο ζωικό βασίλειο και όχι στο φυτικό και είναι πολύ εύκολο να βρει κανείς βίντεο από μύδια και στρείδια που την κάνουν ταχέως και επειγόντως, όταν κάποιος προσπαθεί να τα αγγίξει. Επίσης μπορούν και σκάβουν στην άμμο του βυθού για να κρυφτούν. Δεξιότητες που στερείται ένα καρότο.

Ναι, δεν έχουν εγκέφαλο, αλλά κι εμείς οι άνθρωποι δεν έχουμε τα σκήπτρα της Δημιουργίας. Δεν είμαστε τόσο υπεργαμάτοι ώστε να έχουμε αναλύσει με κάθε λεπτομέρεια τον τρόπο που λειτουργεί κάθε οργανισμός και να γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα τι νιώθει, πως το νιώθει και πώς σκέφτεται. Θα πρέπει να αρκεστούμε στις αισθήσεις μας και, σε κάποιο βαθμό, στο ένστικτό μας, για να γνωρίζουμε τι είναι ζώο και τι φυτό. Και, απ' όσο μπορώ να γνωρίζω, ένα μύδι στα μάτια ενός ανθρώπου μοιάζει με ζώο. Πράγμα το οποίο μας υποχρεώνει να κάνουμε ένα από τα εξής:

α) Είτε να δεχτούμε, ενστικτωδώς, ότι ως ζώο που είναι αισθάνεται, πονάει και υποφέρει.

β) Είτε να δεχτούμε ότι δεν είμαστε σίγουροι αν αισθάνεται, πονάει και υποφέρει.


Πάντως, δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση να βάλουμε στο τραπέζι και ένα (γ) και να θεωρήσουμε ως δεδομένο ότι δεν αισθάνεται, δεν πονάει και δεν υποφέρει, διότι όπως προανέφερα δεν είμαστε τόσο υπεργαμάτοι.

Από την πλευρά των αντιδίκων, μου τραβάνε το μανίκι: «Ούτε για τα φυτά είμαστε χίλια τα εκατό σίγουροι ότι δεν αισθάνονται, δεν πονούν και δεν υποφέρουν!».

Σύμφωνοι. Δεν είμαστε χίλια τα εκατό σίγουροι. Υπάρχει διαθέσιμη επιστήμη, αλλά επειδή δεν είμαστε υπεργαμάτοι, ας δεχτούμε την πιθανότητα να κάνουμε λάθος. Ίσως και τα φυτά αισθάνονται.

Και πάλι, πρέπει κάτι να φάω. Με συγχωρείτε, αλλά θα προτιμήσω να φάω φυτά, παρά ζώα.

Σε σχέση με το επιστημονικό κομμάτι της παραπάνω θεωρίας, δεν έχω να πω κάτι. Έχει ήδη αναλυθεί και απαντηθεί από άλλους, εκ των οποίων πιο συνοπτική και τεκμηριωμένη ανάλυση βρίσκω αυτή του Mic. The Vegan

Όπως γίνεται σαφές, τα μύδια και τα στρείδια σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν βίγκαν, αλλά ακόμη και αν ήταν βίγκαν, αυστηρά τεχνικά, και πάλι η κατανάλωσή τους δεν θα μπορούσε να ευθυγραμμιστεί με τις απόψεις ενός ανθρώπου που είναι εναντίον της εκμετάλλευσης. Μπορείτε να παρακολουθήσετε το σχετικό βίντεο (αγγλικά), παρακάτω.



Με ενδιαφέρει περισσότερο η πρακτική και ηθική διάσταση του θέματος.

Αυτοί που πιστεύουν ότι βίγκαν σημαίνει απλώς «μη βια» ή «να μην υποφέρει το πλάσμα», απλουστεύουν αυτόν τον τρόπο ζωής, μετακινούν, αν προτιμάτε, τον πήχη λίγο-πάνω, λίγο-κάτω, ώστε να βολέψει καλύτερα στην απόδειξη μιας ήδη ειλημένης απόφασης. Για να το πω διαφορετικά, τροποποιούν τις αρχές του βιγκανισμού έτσι ώστε ο βιγκανισμός να είναι σύμφωνος με τις απόψεις τους, και όχι οι απόψεις τους σύμφωνες με τον βιγκανισμό. 

Για μένα, μοιάζει περισσότερο με μια αναζήτηση loophole - δηλαδή εντοπισμό αδύναμων σημείων ή παραθυρακίων μέσα στην «θεωρία», που θα μας επιτρέψουν να τρώμε ζώα χωρίς να χάσουμε την ιδιότητα του βίγκαν. 


Βεβαίως μπορεί να κάνω και λάθος. Ορισμένοι θα έλεγαν ότι, ίσως, τέτοιου είδους loopholes μπορούν ενδεχομένως να αποτελέσουν ένα μαξιλαράκι ευκολίας για ανθρώπους που επιθυμούν να γίνουν βίγκαν, αλλά τους ζορίζει η αυστηρότητα του «δεν τρώω τίποτα, μα τίποτα, ζωικό». Αλλά ακόμα κι αν το δεχτούμε αυτό, δεν ξέρω πόση λογική έχει. Έτσι κι αλλιώς, είναι λίγοι οι ζωοφάγοι που τρώνε μύδια και στρείδια. Οι περισσότεροι γνωστοί μου τα αντιπαθούν. Επίσης είναι πανάκριβα. Πόσο πολύ θα βοηθούσε κάποιον vegan-to-be αν του έλεγες ότι τα όστρακα είναι βίγκαν; Αν μιλούσαμε, για παράδειγμα, για το τυρί (δηλαδή, αν υπήρχε μια άποψη ότι, με κάποιον τρόπο, το τυρί μπορεί να είναι βίγκαν), τότε θα το καταλάβαινα. Εκατομμύρια άνθρωποι σήμερα είναι εξαρτημένοι από αυτό και σίγουρα θα τους βόλευε πολύ να γίνουν βίγκαν χωρίς να το στερηθούν.


Η εν λόγω θεωρία εξετάζει αν τα μύδια και τα στρείδια πονούν. Εφόσον δεν πονούν και δεν υποφέρουν, μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν ασκούμε βια.

Αν βιγκανισμός σημαίνει απλώς «μη βια» και «άνευ πόνου», τότε δημιουργούνται πελώρια αντιληψιακά και ηθικά προβλήματα. Δείτε μερικά παραδείγματα:

- Αν εφαρμόσω σε μια αγελάδα αναισθησία ίδια με αυτή που απολαμβάνουν οι άνθρωποι στα χειρουργεία, αφού πρώτα την χαϊδέψω και της τραγουδήσω, και στη συνέχεια την σφάξω ενώ κοιμάται, δεν θα νιώσει τίποτα. Ούτε πόνο, ούτε αγωνία. Είναι βίγκαν να φάω την αγελάδα;

- Αν γυρνάω από σφαγείο σε σφαγείο και μαζεύω ό,τι υπολλείματα βρίσκω πεταμένα έξω, με τα οποία στη συνέχεια φτιάχνω φαγητό για τους άστεγους, δεν έχω ασκήσει καθόλου βία και επιπλέον προσφέρω βοήθεια σε συνανθρώπους μου. Το σφαγείο, βέβαια, άσκησε βια αλλά αυτό θα γινόταν ούτως ή άλλως ακόμη και χωρίς εμένα. Είναι βίγκαν το φαγητό των αστέγων;


- H κυρία Emma Willats, που δηλώνει βίγκαν η ίδια, κατασκευάζει και πουλάει γούνες που φτιάχνει από ζώα που σκοτώνονται στους δρόμους από αυτοκίνητα. Η ίδια δεν ασκεί καθόλου βια, αφού όλα τα ζώα που χρησιμοποιεί είναι ήδη σκοτωμένα. Είναι βίγκαν οι γούνες της;



Η Vegan Society, ήδη από το 1979, όρισε τον βιγκανισμό ως εξής:



Ακόμη πιο πίσω, το 1944, ο Ντόναλτ Ουάτσον έβαλε και την λέξη «ευλάβεια» μέσα στην σκέψη του: 

"Ο βιγκανισμός είναι ένας τρόπος ζωής που αποκλείει κάθε μορφής εκμετάλλευση ή βαναυσότητα προς τα ζώα και αντιμετωπίζει την ζωή με ευλάβεια. Εφαρμόζεται ζώντας με τροφές από το φυτικό βασίλειο και απέχοντας από την σάρκα, τα αυγά, το μέλι, το γάλα και τα παράγωγά τους".

Αυτό που εντέχνως ξεχνούν όσοι μιλούν για σκοτωμένα ζώα, αυγά από διασωσμένες κότες, πεταμένο μέλι και μύδια χωρίς εγκέφαλο, είναι ότι η φιλοσοφία του βίγκαν τρόπου ζωής αναφέρεται ΚΑΙ στην βια ΚΑΙ στην εκμετάλλευση ΚΑΙ στην ανάπτυξη της συνύπαρξης ανθρώπινων και μη-ανθρώπινων ζώων. Μάλιστα, έχει σημειολογικό ενδιαφέρον ότι μέσα στον ορισμό, η βια έπεται της εκμετάλλευσης.  

Ακόμη λοιπόν και στην απίθανη περίπτωση που τα μύδια δεν ένιωθαν πόνο, η εκτροφή και η κατανάλωσή τους αποτελούν σαφώς εκμετάλλευση. Και δεν μιλάμε για εκμετάλλευση του φλοιού των δέντρων, αλλά εκμετάλλευση ζώων, τα οποία νομοτελειακά παίζουν τον ρόλο τους μέσα στο οικοσύστημα και σίγουρα υπάρχει κάποιος λόγος που γεννήθηκαν ζώα και όχι φυτά. Αν η εξέλιξη (ή ο Θεός, whatever) ήθελε τα μύδια και τα στρείδια να είναι οργανισμοί που δεν πονούν και δεν υποφέρουν, τότε φρονώ ότι πιθανότατα θα φύτρωναν και θα διέθεταν την ικανότητα της φωτοσύνθεσης.

Μια άλλη σκέψη μου, είναι ότι οι vegans δεν αποτελούν μέλη κάποιας λέσχης, με καταστατικό λειτουργίας και αυστηρούς μπάτσους που παραμονεύουν στην γωνία για να σε μαστιγώσουν αν παραβείς κάποιον κανόνα. Κανείς δεν βρίσκεται μέσα στην κουζίνα σου και κανείς δεν ελέγχει τι τρως. Αν κάποιος θέλει να δηλώνει βίγκαν αλλά να τρώει στα κρυφά μπριζόλες, μπορεί να το κάνει. Αν κάποιος θέλει να φάει στρείδια, επειδή διάβασε κάπου ότι δεν υποφέρουν, μπορεί επίσης να το κάνει. Σε ελεύθερη χώρα ζούμε. 

Το ερώτημα είναι, τι σκοπό εξυπηρετεί η συζήτηση γύρω από τα φιλοσοφικά ερωτήματα: «Είναι βίγκαν τα στρείδια;». «Πονάει η αμοιβάδα;». «Νοιάζει τις μέλισσες αν τους κλέψεις το μέλι;». Γιατί πρέπει να ασχοληθούμε με τέτοια πράγματα, όταν το μόνο που χρειάζεται να κάνουμε είναι να καλλιεργήσουμε μέσα μας την χαμένη ενσυναίσθηση και να δεχτούμε ότι όλα τα πλάσματα αυτής της γης γεννιούνται με το αυτοδίκαιο δικαίωμα στην ελευθερία; 

Αν κάποιος ενστερνίζεται μια ηθική στάση, θαρρώ πως το κάνει επειδή το πιστεύει στ' αλήθεια. Έτσι νιώθει, έτσι αισθάνεται. Δεν προσπαθεί να αποδείξει κάτι σε κάποιον. Είναι προσωπική του υπόθεση. Όταν όμως χρειάζεται να αναλώνουμε χρόνο στην αναζήτηση επιστημονικής τεκμηρίωσης για το γεγονός ότι τα μύδια δεν πονάνε, είναι σαν να προσπαθούμε να απολογηθούμε σε κάποιον, να αποδείξουμε ότι μπορούμε να παραμείνουμε «μέλη» της βίγκαν κοινότητας, παρά το γεγονός ότι μας αρέσει να τρώμε σάρκες. Ε λοιπόν, αγαπητοί μου, αν σε κάποιον αρέσει να τρώει σάρκες μπορεί να τις τρώει ελεύθερα και άνευ επιστημονικής τεκμηρίωσης, διότι η ζωοφαγία είναι ευρέως αποδεκτή στην κοινωνία μας και δεν χρειάζεται να νιώθει αναγκασμένος να εξηγήσει γιατί το κάνει.

Αυτό που θέλω εγώ, και ελπίζω οι περισσότεροι vegans του κόσμου, είναι ανθρώπους που αυτοβούλως και ελεύθερα, με τον Α ή Β τρόπο, συνειδητοποιούν πόσο λάθος δρόμο ακολούθησαν στη ζωή τους, αλλάζουν και αποφασίζουν να υιοθετήσουν μια περισσότερο ειρηνική πορεία, χωρίς εκμετάλλευση των πιο αδύναμων. 

Αν δέχεσαι αυτό που λέω και συμφωνείς, τότε σε καλώ να αναρωτηθείς:

Πώς μπορούμε να μιλάμε για ειρηνικό τρόπο ζωής και αποχή από την εκμετάλλευση, υποδουλώνοντας ταυτόχρονα εκατομμύρια πλάσματα και θεωρώντας τα φαγητό, ρούχα, εργαλεία, διασκέδαση, χρώμα, φίλτρο καθαρισμού ή ο,τιδήποτε άλλο; 

Ο παραπάνω ορισμός του βιγκανισμού της Vegan Society, ίσως είναι δυσνόητος σε κάποιους ή ίσως κάτι που εφαρμόζεται δύσκολα. Για μένα είναι πολύ απλός. Και, είναι απλός ακριβώς επειδή είναι πολύ απλό αυτό που πρέπει να κάνω: Να μην χρησιμοποιώ ζώα για κανέναν λόγο. Σίγουρα, ορισμένες πολύ ειδικές πτυχές της ζωής μας είναι από δύσκολο έως αδύνατο να «βιγκανοποιηθούν». Πολλά ζωτικής σημασίας φάρμακα περιέχουν ζωικά και πάντα υπάρχει περίπτωση η πεθερά μας να μας δωρίσει μια ραφιέρα με νοβοπάν γεμάτο ζωική κόλλα. Δεν χρειάζεται να είμαστε γελοίοι. Ακόμη και η PETA καλεί τους βίγκαν να μην είναι υπερβολικά αμετακίνητοι στις περιπτώσεις των traces, δηλαδή όταν κάτι περιέχει ίχνη ζωικών και είναι αδύνατο ή πολύ δύσκολο να το αποφύγουμε. Είναι όμως άλλο πράγμα να γνωρίζουμε πως κάτι δεν είναι βίγκαν αλλά το χρησιμοποιούμε επειδή δεν γίνεται διαφορετικά, και ένα εντελώς διαφορετικό πράγμα το να χαρακτηρίζουμε βίγκαν κάτι που σαφώς δεν είναι.

Τα οστρακοειδή μου θυμίζουν από πολλές απόψεις τα έντομα. Είναι απόκοσμα. Τόσο διαφορετικά από εμάς και τα υπόλοιπα θηλαστικά ζώα. Δεν έχουν καν άκρα ή κεφάλι. Εύκολα μπορείς να πέσεις στην παγίδα ότι είναι «ΟΚ» να τα εκμεταλλευόμαστε. Είναι όμως κι αυτά ζώα. Φέρουν τα ίδια δικαιώματα με όλα τα υπόλοιπα. Πρέπει να τα σεβόμαστε, πρέπει να τα αφήσουμε μακριά από τα πιάτα μας.